Β΄ Γυμνασίου-Ιλιάδα



Ε ι σ α γ ω γ ή---Ε ρ ω τ ή σ ε ι ς

1.     Τι ονομάζουμε έπος και ποια τα είδη του;
2.     Πότε έζησε ο Όμηρος και τι συνέθεσε;
3.     Τι γνωρίζετε για τα ομηρικά έπη;
4.     Είναι δυνατόν να αξιοποιηθεί η Ιλιάδα ως ιστορική πηγή;
5.     Ποιο το θέμα και ποιο το περιεχόμενο της Ιλιάδας;
6.     Τι γνωρίζετε για τη δομή της Ιλιάδας;
7.     Ποια η σημασία του θέματος της οργής του Αχιλλέα για τη σύνθεση της Ιλιάδας και την εξέλιξη της δράσης;
8.     Ποιες διαφορές παρατηρούνται ανάμεσα στα δύο ομηρικά έπη;



ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΙΛΙΑΔΑΣ-ΟΔΥΣΣΕΙΑΣ

                  Ιλιάδα

1. Θέμα
 μήνις” Αχιλλέα
2. Ύφος
δραματικό- πυκνό
3. Παραμυθικό στοιχείο
δράση σε πραγματικό κόσμο, απουσία παραμυθικού στοιχείου
4. Πολιτική οργάνωση
εποχή ακμής της βασιλείας, απόλυτη εξουσία  βασιλιά
5. Κοινωνική οργάνωση
κυριαρχία αντιλήψεων κλειστής αριστοκρατικής τάξης, οι στρατιώτες ακούνε ∙ δεν παρεμβαίνουν, δεν συμμετέχουν, μόνο επευφημούν
6. Θεοί
εγωιστές, άδικοι, γεμάτη πάθη και πρωτογονική εκρηκτικότητα
7. Κεντρικοί ήρωες
Αχιλλέας: ορμητικότητα, έλλειψη μέτρου, μυϊκή δύναμη
8.Χαρακτήρας έπους
πολεμικός, σκληρός, δημιούργημα νεανικής ηλικίας



                             Οδύσσεια


1. Θέμα
νόστος” Οδυσσέα
2. Ύφος
αφηγηματικό
3. Παραμυθικό στοιχείο
ναυτικό παραμύθι, παράξενοι τόποι, εξωπραγματικά όντα, έντονο το παραμυθικό στοιχείο
4. Πολιτική οργάνωση
εποχή παρακμής της βασιλείας, γέννηση πόλης,η απόλυτη εξουσία του βασιλιά  ελέγχεται από αντιπροσωπευτικά πολιτικά σώματα (συνέλευση γερόντων και συνέλευση λαού)
5. Κοινωνική οργάνωση
οι ήρωες ανήκουν σε όλα τα κοινωνικά στρώματα, ακούγονται πεποιθήσεις και πόθοι κατώτερων κοινωνικών τάξεων

6. Θεοί
ανθρώπινοι, πιο  δίκαιοι, καθιέρωση ηθικής τάξης
7. Κεντρικοί ήρωες
Οδυσσέας: εξυπνάδα, επιμονή, καρτερικότητα, εφευρετικότητα
8.Χαρακτήρας έπους
ήρεμος, ειρηνικός, δημιούργημα ωριμότητας



(πηγή:  Ελληνικός πολιτισμός)
                
Προαιρετικές εργασίες ( ζωγραφιά ή κατασκευή )

1)   Πολεμικό πλοίο μυκηναϊκής ή αρχαϊκής εποχής
2)   Το κάστρο της Τροίας
3)   Σκηνή μάχης ή οποιαδήποτε άλλη σκηνή της Ιλιάδας
4)   Λύρα, αοιδός ή ραψωδός



          Σχεδιαγράμματα

 Ραψωδία Α

(Σχεδιάγραμμα γενικό)

-         συνέλευση ( αγορά ) Αχαιών
-          διάλογος Αχιλλέα – Κάλχαντα
-         μαντεία Κάλχαντα, αποκάλυψη της αιτίας του κακού
-         βίαιη, υβριστική αντίδραση Αγαμέμνονα
-         α΄ Λόγος  Αχιλλέα  στιχ. 123 – 130  ( ήρεμος, αντικειμενικός )
-         α΄ Λόγος  Αγαμέμνονα  στιχ. 132 – 148  ( οξύς, απειλητικός )
-         β΄ Λόγος  Αχιλλέα  στιχ. 150 – 172  ( οξύς, υβριστικός )
-         β΄ Λόγος Αγαμέμνονα  στιχ.174 – 188(περιφρονητικός,υπεροπτικός)
-         παραστατική περιγραφή  Αχιλλέα
-         σωτήρια παρέμβαση Αθηνάς ( υπακοή Αχιλλέα )
-         Λόγος  Αχιλλέα προς Αγαμέμνονα ( βίαιος, υβρστικός )
-         Λόγος  Νέστορα (παρέμβαση νηφάλια, συνετή )
-         ανυποχώρητη, αδιάλλακτη στάση Αγαμέμνονα και Αχιλλέα






Συνομιλία Αχιλλέα-Κάλχαντα

Λόγος Αχιλλέα  (60-68)

·  τυπική προσφώνηση
·  αναφορά σε πρόβλημα
·  πρόταση για συνέλευση

Λόγος Κάλχαντα (75-84)

·  τυπική προσφώνηση
·  αίτημα υποστήριξης
·  προειδοποίηση

Λόγος Αχιλλέα (86-92)

·  διαβεβαίωση
·  τυπική προσφώνηση
·  υπόσχεση

Λόγος Κάλχαντα (94-101)

·  αποκάλυψη αιτίας κακού
·  προειδοποίηση

Λόγος Αγαμέμνονα(107-121)

·  οργισμένη προσφώνηση
·  προσπάθεια δικαιολόγησης απόφασης για Χρυσηίδα
·  αναφορά στο ιδανικό πρότυπο γυναίκας
·  πρόταση για δώρο







Συνομιλία Αχιλλέα-Αγαμέμνονα


Α΄ Λόγος Αχιλλέα(123-130)

·  τυπική προσφώνηση
·  αναφορά στα λάφυρα
·  προτροπή και υπόσχεση για μελλοντική αποζημίωση

Α΄ Λόγος Αγαμέμνονα(132-148)

·  τυπική προσφώνηση
·  απόρριψη υπόσχεσης για μελλοντικό δώρο
·  διατύπωση απειλής
·  πρόταση για αποστολή


Β΄Λόγος Αχιλλέα(150-172)

·  υβριστική προσφώνηση
·  γενική αναφορά σε πόλεμο
·  αντίδραση και αναφορά στη δύναμή του
·  απειλή,απόφαση για αναχώρηση


Β΄ Λόγος Αγαμέμνονα(174-188)

·  περιφρονητική απάντηση
·  απόλυτη βεβαιότητα για συμπαράσταση θεών και ανθρώπων
·  κρίσιμη απόφαση,απειλή




Ε  π  έ  μ  β  α  σ  η      θ  ε  ά  ς     Α  θ  η  ν  ά  ς



Λόγος Αχιλλέα(203-206)

·  απορία
·  διαβεβαίωση

Λόγος Αθηνάς ( 208-215)

·  δήλωση για εμφάνιση
·  επισήμανση για φροντίδα
·  υπόδειξη
·  υπόσχεση για μελλοντική ικανοποίηση
·  παραίνεση για αυτοσυγκράτηση

Λόγος Αχιλλέα προς Αθηνά(217-219)

·  δήλωση για υπακοή

Λόγος Αχιλλέα προς Αγαμέμνονα(226-245)

·  υβριστική προσφώνηση
·  κατηγορία για αναίδεια,δειλία,απληστία
·  διατύπωση όρκου

                                                         ( θυσία Νέστορα )

Λόγος  Νέστορα ( 255-285)

·  αναφορά σε ικανοποίηση Τρώων και συνέπειες διαμάχης
·  έκκληση προς δύο άνδρες-μυθολογικό παράδειγμα
·  συμβουλές

Λόγος Αγαμέμνονα προς Νέστορα
( 287-292)

·  κατηγορηματική άρνηση
·  αναφορά σε απρεπή συμπεριφορά Αχιλλέα

Λόγος Αχιλλέα προς Αγαμέμνονα
( 294-304)

·  αρνητική δήλωση υποταγής στον αρχιστράτηγο
·  δήλωση για παραχώρηση Βρισηίδας
·  απειλή




ΡΑΨΩΔΙΑ   Ζ

Συνομιλία Έκτορα  και  Ανδρομάχης

                               

 Λόγος Ανδρομάχης(406-439)
  • ·         αναφορά στο μέλλον-φόβος για θάνατο Έκτορα, τύχη συζύγου και παιδιού
  • ·    αναφορά στο παρελθόν-απώλεια πατέρα, μητέρας και αδελφών
  • ·    αναφορά στο παρόν- ο Έκτορας αποτελεί τα πάντα γι’ αυτήν
  •     αμυντική πρόταση
 (λόγος συναισθηματικός,υποκειμενικός)


 Λόγος   Έκτορα(441-465)
        
  •       κ α τ α ν ό η σ η  προς γυναίκα, φόβος για δειλία
  •     ιερό χρέος: ανδρείος πολεμιστής , γενναίος υπερασπιστής 
  •     τιμή και αναγνώριση από συμπολίτες, υστεροφημία
  •     φόβος για άλωση Τροίας 
  •     πόνος για τύχη γυναίκας
  •     ευχή για θάνατο      
( λόγος  ρεαλιστικός, αντικειμενικός)                            
                                   
               Π α ρ ά λ λ η  λ ο     κ ε ί μ ε ν ο

                      Τρώες
              Κ.Π. Καβάφης
Είν’ η προσπάθειές μας, των συφοριασμένων·
είν’ η προσπάθειές μας σαν των Τρώων.
Κομμάτι κατορθώνουμε· κομμάτι
παίρνουμ’ επάνω μας· κι αρχίζουμε
νάχουμε θάρρος και καλές ελπίδες.

Μα πάντα κάτι βγαίνει και μας σταματά.
Ο Aχιλλεύς στην τάφρον εμπροστά μας
βγαίνει και με φωνές μεγάλες μάς τρομάζει.—

Είν’ η προσπάθειές μας σαν των Τρώων.
Θαρρούμε πως με απόφασι και τόλμη
θ’ αλλάξουμε της τύχης την καταφορά,
κ’ έξω στεκόμεθα ν’ αγωνισθούμε.

Aλλ’ όταν η μεγάλη κρίσις έλθει,
η τόλμη κι η απόφασίς μας χάνονται·
ταράττεται η ψυχή μας, παραλύει·
κι ολόγυρα απ’ τα τείχη τρέχουμε
ζητώντας να γλυτώσουμε με την φυγή.

Όμως η πτώσις μας είναι βεβαία. Επάνω,
στα τείχη, άρχισεν ήδη ο θρήνος.
Των ημερών μας αναμνήσεις κλαιν κ’ αισθήματα.
Πικρά για μας ο Πρίαμος κ’ η Εκάβη κλαίνε. 
(Από τα Ποιήματα 1897-1933, Ίκαρος 1984)
(πηγή: Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού)

Ρ  Α  Ψ  Ω  Δ  Ι  Α      Η 

Έ κ  τ ο ρ ο ς    κ α ι     Α ί α ν τ ο ς      μ ο ν ο μ α χ ί α


Τ  υ  π  ι  κ  ό      μ  ο  ν  ο  μ  α  χ  ι  ώ  ν

  • αγώνας λόγων ( 226-243 ): χλευαστικές, προκλητικές εκφράσεις, καυχησιολογίες
  • κυρίως μονομαχία ( 244- 277 ): α' φάση(244-254) χτυπήματα με κοντάρια, β' φάση(255-262)αμοιβαίο χτύπημα με κοντάρια, ελαφρύς τραυματισμός Έκτορα, γ' φάση(263-272)  χτυπήματα με πέτρες, δ' φάση (273-277) ετοιμασία για χτύπημα με σπαθιά διακοπή και λήξη μονομαχίας , λόγω ερχομού νύχτας, ανακήρυξη ισοπαλίας



Ρ  Α  Ψ  Ω  Δ  Ι  Α      Ι 

Π  ρ  ε  σ  β  ε  ί  α      π  ρ  ο  ς      Α  χ  ι  λ  λ  έ  α



Λόγος ( ρήση ) Οδυσσέα ( 225-306 )

Πρόλογος
  • προσφώνηση,φιλοφρόνηση(225-227)
  • παρουσίαση κρίσιμης κατάστασης επιγραμματικά (228-231)
Κύριο μέρος
  •  συγκεκριμένη αναφορά στη σοβαρότητα κατάστασης αναλυτικά(232-246)
  • προτροπή προς Αχιλλέα(247-251)
  • υπενθύμιση συμβουλών Πηλέα(252-261)
  • απαρίθμηση δώρων(261-299): δώρα άμεσα, δώρα μετά πτώση Τροίας, δώρα μελλοντικά
  • παράκληση(300-301)
  • υπόσχεση(302-306)
Λόγος-Απάντηση Αχιλλέα ( 307-429 )

Πρόλογος
  • δήλωση για ξεκάθαρη αρνητική απάντηση(307-314)
Κύριο μέρος
  • επιγραμματική αρνητική απάντηση(314-315)
  • αιτιολόγηση άρνησης, αναφορά σε προσωπικά παραδείγματα(316-343)
  • σταθερή αρνητική απάντηση(344-355)
  • απειλή για αποχώρηση(356-368)
  • δημόσια ανακοίνωση απάντησης(369-377)
  • απόρριψη δώρων(378-400)
  • αναγνώριση αξίας ζωής(401-409)
  • αναφορά σε προφητεία Θέτιδας(410-416)
  • προτροπή για εγκατάλειψη πολέμου(417-420)
Επίλογος
  •  άρνηση για επιστροφή στη μάχη(421-426)
  • προτροπή προς Φοίνικα για αναχώρηση(427-429)

Ρ  Α  Ψ  Ω  Δ  Ι  Α     Π

Π  α  τ  ρ  ό  κ  λ  ε  ι  α 



Σκηνές
  • ορμητική επίθεση Πάτροκλου ( 684-697)
  • απομάκρυνση Π. από Απόλλωνα(698-711)
  • Απόλλωνας παρακινεί Έκτορα(712-725)
  • θάνατος Κεβριόνη-μάχη για νεκρό(726-785)
  • σταδιακός αφοπλισμός Πάτροκλου απόι Απόλλωνα(786-804)
  • τραυματισμός Πάτροκλου από Εύφορβο(805-817)
  • ο Έκτορας σκοτώνει τον Πάτροκλο(818-867)


Ρ  Α  Ψ  Ω  Δ  Ι  Α     Σ 

 Ο  π  λ  ο  π  ο  ι  ί  α



Ασπίδα Αχιλλέα
  • τρόπος κατασκευής(478-481)
  • απεικονίσεις(482-607) - ουράνια σώματα, σκηνές από ζωή σε πόλη σε καιρό ειρήνης και σε πόλεμο, σκηνές από αγροτική ζωή, σκηνές από ζωή κτηνοτρόφων, απεικόνιση χορού νέων και νεανίδων, ωκεανός
  • κατασκευή υπόλοιπων όπλων(608-616) 

Ρ  Α  Ψ  Ω  Δ  Ι  Α     Χ  
  
 Έ  κ  τ  ο  ρ  ο  ς    α  ν  α  ί  ρ  ε  σ  ι  ς

Ο Αχιλλέας κατατροπώνει τον Έκτορα,
1630-32,

Peter Paul Rubens (1577-1640),

Musée des Beaux-Arts, Pau, Γαλλία.

Πηγή: The Bridgeman Art Library.

Μονομαχία Αχιλλέα - Έκτορα
  • αγώνας λόγων(247-272)
  • κυρίως μονομαχία(273-336): χτυπήματα με κοντάρια, δόλος Αθηνάς, επίθεση Έκτορα με ξίφος και θανάσιμος τραυματισμός του
  • απόρριψη αιτήματος Έκτορα για παράδοση νεκρού σώματος σε δικούς του - προφητεία από Έκτορα για θάνατο Αχιλλέα(337-366)
  • διασυρμός νεκρού Έκτορα - εντολή Αχιλλέα για θριαμβευτική επιστροφή στα πλοία(367-394)
Ο θρίαμβος του Αχιλλέα - Αχίλλειο Κέρκυρα